P h y s i s


ΑΡΧΙΚΗ - HOME  |  ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ - WHO WE ARE   |   ΠΡΟΪΟΝΤΑ - PRODUCTS  |   ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ - CONTACT

 

Σφουγγαράδες

& Σφουγγάρια

Η Σπογγαλιεία

στις Ν. Σποράδες

Φυσιολογία

των Σπόγγων

Η επεξεργασία

& το εμπόριο

Τάρπον Σπρίνγκς

Οι Συμιακοί
Σφουγγαράδες

Αρμενίζοντας

Τα σπογγαλιευτικά

σκάφη

Μέθοδοι

Σπογγαλιείας

Διάσωση

της Παράδοσης


Η ΣΠΟΓΓΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ
 

Αρχαία και Βυζαντινά Χρόνια

 

Ο Όμηρος και στα δύο έργα του κάνει αναφορά στο σφουγγάρι: Στην Ιλιάδα, όπου ο Ήφαιστος πλένεται με ένα σφουγγάρι πριν φορέσει το Χιτώνα του. Ενώ στην Οδύσσεια οι υπηρέτες του Οδυσσέα καθαρίζουν τα τραπέζια μετά τα γεύματα των μνηστήρων της Πηνελόπης.

Ο Αριστοτέλης παρατηρεί ότι τα σφουγγάρια έχουν αίσθηση και υποστηρίζει ότι πρόκειται για ζώα.

Ο Πλίνιος και ο Αιλιανός ισχυρίζονται ότι πρόκειται για κάτι ενδιάμεσο μεταξύ φυτών και ζώων.

 

Οι Ρωμαίοι και οι Βυζαντινοί συγγραφείς αναφέρουν ότι το σφουγγάρι χρησιμοποιείτο για ποικίλες καθημερινές ανάγκες, όπως στη γραφή, στη ζωγραφική κ.τ.λ.

Μετά Χριστόν Εποχή

 

Στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού μας έρχεται στο νου η τραγική σκηνή από τη Σταύρωση του Χριστού όπου ο Ρωμαίος στρατιώτης βρέχει με σφουγγάρι βουτηγμένο σε χολή, τα χείλη του Θεανθρώπου.

Ο αρχαίος συγγραφέας Οππιανός αναφέρει στο ποίημα του: τα "Αλιευτικά" τις ονομασίες σπογγεύς, σπογγοθήρας και σπογγοτόμος.

Από τον Μεσαίωνα

μέχρι τον εικοστό αιώνα

 

Κατά την περίοδο του μεσαίωνα οι πρώτοι καταναλωτές σπόγγων ήταν οι Φράγκοι. Μετά την εκδίωξη τους από το Αιγαίο και την Ανατολή διέδωσαν το σφουγγάρι στην Ευρώπη ενώ πρώτο σπογγοεμπορικό κέντρο έγινε η Βενετία.

Όταν η ζήτηση του σφουγγαριού αυξήθηκε, αναζητήθηκε σε πολλές θάλασσες εκτός της Μεσογείου. Έτσι τα σφουγγάρια άρχισαν να ψαρεύονται στην Καραϊβική και κυρίως στις ακτές της Φλώριδας και της Κούβας.

Όμως η ποιότητα αυτών των Σφουγγαριών τόσο από πλευράς υφής όσο και από πλευράς ανθεκτικότητας ήταν κατώτερα από τα Μεσογειακά. Ακόμα σφουγγάρια άρχισαν να ψαρεύονται και στις ακτές της Μαγαδασκάρης,  στο κόλπο της Βεγγάζης και στις Φιλιππίνες, η ποιότητα όμως ήταν κατώτερη και από αυτών της Αμερικής.

Φυσικό ήταν λοιπόν η σπογγαλιεία να ακμάσει κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου υπήρχαν τα καλύτερα σπογγοφόρα πεδία και τα καλύτερης ποιότητας σφουγγάρια.

Στα τέλη του 18ου αιώνα λοιπόν όταν η πειρατεία είχε πια αρχίσει να ελέγχεται, άρχισαν να δημιουργούνται σιγά-σιγά τα σπουδαιότερα  σπογγαλιευτικά κέντρα της Μεσογείου
Αυτά ήταν : οι Νότιες Σποράδες, η Κάλυμνος, η Σύμη, η Χάλκη αλλά και το Καστελόριζο

Το 1840 όταν ανακαλύφθηκαν από τους Έλληνες σφουγγαράδες τα πλούσια σπογγοφόρα πεδία της Β. Αφρικής, οι τόποι ψαρέματος ξεκινούσαν από την Αδριατική και έφταναν ως την Κύπρο και τη Συρία καλύπτοντας ολόκληρη σχεδόν τη Μεσόγειο.

Γυρολόγος σφουγγαράς

 

Μετά το 1ο τέταρτο του 20ού αιώνα η Κάλυμνος και η Σύμη, που βρίσκονται υπό ιταλική κατοχή και έχουν ελεύθερη πρόσβαση προς τις λιβυκές θάλασσες που βρίσκονται επίσης υπό την ιταλική επρροή, παίρνουν τα ηνία της σπογγαλιείας.

Τα μεταπολεμικά χρόνια η μέση ετήσια συγκομιδή σφουγγαριών της Καλύμνου αντιπροσωπεύει τα 2/3 της πανελλήνιας παραγωγής και εξάγεται στην Ευρώπη και την Αμερική.


 

Οι πρώτοι έμποροι πουλούσαν στους δρόμους τα σφουγγάρια ως γυρολόγοι.

Όταν στα μέσα του 19ου αι. η Τεργέστη έγινε διακομιστικό κέντρο μεταξύ Μ. Ανατολής και Ευρώπης αναφέρονται και οι Καλύμνιοι έμποροι Κουτρούλης και Τουλουμάρης.

Κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης αυξήθηκε η ζήτηση γιατί τα σφουγγάρια χρησιμοποιούντο στις μηχανές, στις οικοδομικές εργασίες, στην αγγειοπλαστική, στις πορσελάνες, στην αυτοκινητοβιομηχανία. Ο εμπορικός οίκος "Βουβάλη" με έδρα το Λονδίνο αναδεικνύεται ο μεγαλύτερος στο είδος του.

Η αυξημένη ζήτηση σφουγγαριών είχε σαν αποτέλεσμα την εισβολή καταδυτικών εργαλείων στη σπογγαλιεία, όπως το σκάφανδρο.

Η αλόγιστη χρήση των καταδυτικών συσκευών είχε δυό κακές συνέπειες: 

  • τη νόσο των δυτών (αύξηση αζώτου στον ανθρώπινο οργανισμό λόγω άγνοιας των κανόνων κατάδυσης και παρατετεμένης παραμονής σε μεγάλα βάθη).

  • υπεραλίευση που οδήγησε στην αποψίλωση των βυθών από τα σφουγγάρια και τη μείωση των ασχολουμένων με τη σπογγαλιεία. (Όσοι ναυτικοί δεν κατάφεραν να αλλάξουν επάγγελμα μετανάστευσαν στη Φλώριδα.)

Σπόγγος κτυπημένος από ασθένεια

 

Μετά το 1970 αρχίζει ο μαρασμός. Δεν υπάρχει πιά δυνατότητα πρόσβασης στα αφρικανικά παράλια γιατί εθνικοποιήθηκαν και το τεχνητό σφουγγάρι αντικαθιστά το φυσικό σε όλες σχεδόν τις χρήσεις.

Το 1986 μια σοβαρή ασθένει των σφουγγαριών καταστρέφει τα μεσογειακά σπογγαλιευτικά πεδία. Τα τελευταία όμως χρόνια φαίνεται ότι ανακάμπτουν.
Όμως η σπογγαλιεία είναι ένα επάγγελμα που χάνεται...

 Από το ένθετο "Επτά Ημέρες" της εφημερίδας "Καθημερινή" στις 13-9-1998
ΣΦΟΥΓΓΑΡΙ ΚΑΙ ΣΦΟΥΓΓΑΡΑΔΕΣ